AKANA: Ak Ana

Ak Ana; Türk, Tatar, Altay, Yakut ve Çuvaş mitolojilerinde Deniz Tanrıçası olarak bilinir. Değişik Türk dillerinde Ağ Ana, Ürüng Ene, Şura Ene adlarıyla da anılır. Moğol mitolojisinde ise Sagan Ece adıyla karşılık bulur.

Altay mitolojisine göre henüz hiçbir şey yaratılmamışken, yalnızca uçsuz bucaksız bir su varken, sonsuz sulardan çıkan ve Tanrı Ülgen’e yaratma ilhamını veren tanrıça Ak Ana’dır. Görevini tamamladıktan sonra tekrar sulara döner.

İnanışa göre Ak Ana ışıktan yaratılmıştır. Boynuzlu bir kadın şeklinde tasvir edilir. Başındaki boynuzlar gücü, rahmi, doğurganlığı ve kutsal tacı simgeler. Alt kısmında denizkızını andıran uzun bir balık kuyruğu bulunur. Kuyruğu hafif maviye çalan bir renktedir ve çevresinde denizyıldızları dolaşır.

Hayatın başlangıcına dair ne varsa hepsine ruh vererek yaşam döngüsünü başlatmıştır. Anlatılarda Akdeniz’de yaşadığı da söylenir.

Su, Geyik ve Beyazlık Sembolizmi

Bazı söylencelerde geyik şekline giren Su Ana ile Göktürklerin atası evlenmiştir. Çeşitli anlatılarda denizden çıkan varlık bir geyik biçiminde betimlenir. Bu anlatılarda beyaz renk; suyu, temizliği, saflığı ve kutsal başlangıcı temsil eder.

Türklerin bir ışın demeti veya ay ışığı aracılığıyla doğduğunu söyleyen şaman gelenekleri de bu sembol dünyasına bağlıdır. Su, ışık ve beyazlık burada yaratılışın üç temel imgesi hâline gelir.

Aka: Anadolu Irmak Tanrıçası

Aka ya da Aha, Anadolu ırmak tanrıçası olarak bilinir. Eski Anadolu kültürleri kökenli bir tanrıça olduğu ve Türklerden önceki uygarlıklardan geldiği düşünülür.

Irmakların, akarsuların ve bu sularda yaşayan varlıkların koruyucusudur. Bir görüşe göre, Ak Ana ile benzerliği nedeniyle aynı varlık olduğu da ileri sürülür. Adında hem büyüklük, sahiplik ve koruyuculuk anlamı hem de beyazlık çağrışımı bulunur.

Deniz Tanrısı: Ak Ata

Ak Ata; Türk, Tatar, Altay, Yakut ve Çuvaş mitolojilerinde Deniz Tanrısıdır. Değişik Türk dillerinde Ağ Ata, Ürüng Ede, Şura Ede olarak da bilinir. Moğollar ise onu Sagan Ecege adıyla anarlar.

Demir yaylı olarak betimlenir. Demir yay gücü simgeler. Ak Ata balık kılığına girebilir. Su; ezeli başlangıcı, yaratıcı karmaşıklığı ve dünyanın oluşumundaki ilk hareketi temsil eder.

Kısır kadınların mağaralarda duvarlardan damlayan suları içtiklerinde ya da nisan yağmurlarını bir kapta biriktirip içtiklerinde çocuk sahibi olacaklarına inanılması, suyun bereket ve doğurganlıkla ilişkisini gösterir.

Ağar Han ve Arıl Hanım

Ağar Han

Ağar Han, Türk, Altay ve Yakut mitolojisinde “Canlılar Tanrısı” veya “Art Toyon” olarak bilinir. Yeryüzündeki tüm canlıların ve yaşam sürecinin işleyişinden sorumlu olduğuna inanılır.

Arıl Hanım

Arıl Hanım, Türk ve Altay mitolojisinde Temizlik Tanrıçası’dır. Ağar Han’ın karısıdır. Pek çok arı kovanı vardır ve arı, temizliği simgeler. Arı kovanlarına koruyucu ruhlar, yani iyeler gönderir. “Arı” sözcüğü saf ve temiz anlamlarıyla ilişkilidir.

Ak Kızlar: İyilik Tanrıçaları

Ak Kızlar, Türk ve Altay mitolojisinde iyilik tanrıçalarıdır. Ağ Gızlar adıyla da bilinirler. Ülgen Han’ın kızlarıdır ve kimi anlatılarda Kıyanlar olarak anılırlar.

Sanat ve estetik anlayışı konusunda insanlara ilham verdiklerine inanılır. İsimleri bilinmez. Genellikle beyaz giysiler içinde; nazik, merhametli ve göksel varlıklar olarak betimlenirler.

Ak Oğlanlar: İyilik Tanrıları

Ak Oğlanlar, Türk ve Altay mitolojisinde iyilik tanrılarıdır. Ağ Oğlanlar veya Ak-Erler olarak da anılırlar. Ülgen Han’ın oğullarıdırlar. Kıyatlar adı da verilir.

Yedi kardeştirler. Yedi Altay boyunun koruyucuları olduklarına inanılır. Aynı zamanda yedi kat yeraltı sembolizmiyle de ilişkilendirilirler.

Ak Oğlanların Adları

Mitolojik Semboller Tablosu