HALİT ÖZBOYACI ŞİİRİNDEYALNIZLIĞIN VE BELLEĞİN İZLERİ: Biz Çocukken Büyüdük, Hatice Eğilmez Kaya

“Bir yanımda mutlaka sen
Öbür yanım acıyla dolarak
Üstümüzdeki gökyüzünü
Tek tek yıldızlarla donatarak
Hatta çoğalarak
Geçip gidiyor hayat önümüzden”

Halit Özboyacı, şiirimizde geleneksel yapı ile modern duyarlılığı harmanlayan bir şair, onun şiiri lirik ve toplumcu gerçekçi çizgide ilerler. Sanatsal gelişimi, gençlik yıllarındaki lirik heyecanlardan olgunluk dönemindeki derin felsefi ve toplumsal arayışlara doğru evrim gösterir. İlk dönem şiirlerinde memleket manzaraları, çocukluk özlemi ve insan sevgisi ön plandadır. Uyak ve ölçüye sadık kalarak, dili müzikal bir ritimle kullanmaya odaklanmıştır. Daha çok bireysel hisler ve romantik bir bakış açısı duyumsanmaktadır. Olgunluk döneminde toplumsal gerçekçilik ve derinlik gözlemlenir. Şairin sanat anlayışı zamanla bireysellikten toplumsal meselelere yönelir. Günlük hayatın zorlukları, işçi sınıfının yaşamı ve Anadolu insanının trajedileri şiirlerine girmeye başlar. Hece ölçüsünün dar kalıplarından sıyrılarak, düşünceyi daha özgür dile getirebildiği serbest şiire yönelmiştir. Metaforlar daha karmaşık ve derin bir yapıya bürünür. Son yıllarındaki eserlerinde ise daha çok insanın evrendeki yerini, ölümü ve varoluşu sorgulayan bir tutum sergiler: Daha az sözcükle daha çok şey anlatma (minimalizm) çabası görülür. Süslemelerden kaçınan, çıplak ve vurucu bir dili yeğlemiştir. Köklü şiir geleneğimizin estetiği ile modern insanın bunalımını aynı potada eritmeyi başarmıştır.

Aslında Biz Çocukken Büyüdük*, şairin ustalık döneminin bütün özelliklerini yansıtmaktadır. Eserin ilk bölümü, “Gül” olarak seslenilen sevgilinin üzerine yoğunlaşır. Özboyacı, bu yitirişin yarattığı boşluğu gündelik yaşamın içinden imgelerle anlatır. Giden kişinin giysilerinin hala yerinde durması ve şairin onlara dokunamaması, acının tazeliğini vurgular. Sardunyaların küsmesi, kuşların sevgilinin saçlarını okşamak için sıraya girmesi gibi söyleyişlerle keder, doğaya yansıtılır. Şair, kalabalıklar içinde bile yalnız olduğunu ve bu yalnızlığın “tanıdık” bir duygu haline geldiğini dile getirir.

“Biz Çocukken Büyüdük” başlıklı altı bölümlük ırmak şiir, kitabın ana omurgasını oluşturur. Burada “büyümek” kavramı, fiziksel bir süreçten çok deneyimlerle (özellikle acı ve merakla) gelen bir olgunlaşma olarak işlenir. Anne, “dağ gibi yürekli” ve yalnız bir simge olarak betimlenirken; babanın gücü, çocukların hayatına “en yaman katık” olarak nitelendirilir. Gediz Nehri, Söğüt Çayı ve lav topları üzerinden yerel bir coğrafya ve bu coğrafyanın sunduğu çocukluk oyunları anlatılır.

“Depremden Başka Hiç Ses Yok” başlıklı şiir, kitaptaki en çarpıcı içeriklerden biridir. Deprem anı ve sonrası, enkaz altındaki bir çocuğun bilinci üzerinden aktarılır. “Sağa döndüm kapıyı göremedim, soluma döndüm pencerem yok” dizeleri klostrofobik bir çaresizliği yansıtır. Şair, depremin gürültüsünden ziyade sonrasında oluşan o ağır sessizliği ve çocuğun “anne” diye seslenirken sesinin kayboluşunu işler.

Kitabın son bölümlerinde şair, daha genel felsefi sorgulamalara yönelir: Sırasız Dörtlükler, hayatın dinginliği, umut, sevda ve hüzün üzerine kısa ama yoğun düşünceler sunulur. Zaman, “en sadık yoldaş” olarak tanımlanır. Şair, hüzünlerle dolu bir iç dünyayı anlatırken bile umudun “yolu görmeden yolculuktan vazgeçmemek” olduğunu öğütler.

Halit Özboyacı’nın imge dünyası, somut nesneler ile soyut duygular arasında kurulan köprüler üzerine kurulmuştur. Şair, doğrudan dile getirmek yerine doğayı, eşyaları ve mekânları birer simge olarak kullanarak duyguları görünür kılar. İç dünyasındaki sarsıntıları meteorolojik olaylarla özdeşleştirir; “fırtınanın içinde saklanan en masum rüzgarın bir ağaç bulması” imgesi masumiyeti temsil eder. Sevdiğine ulaştıramadığı mektupları “firari er mektubu” olarak tanımlar. Geçmişin hüznünü “tokmağı yere düşmüş bir kapı” ile somutlaştırır. Uyumsuzluğu ise “birbirine küs kiremitli çatılar” imgesiyle verir. Yaşanmışlıkların “zamanın gölgesinde” kaldığını belirterek, geçmişin silinmeyen ama kararan izlerini imgeler. Kişinin gerçekliğiyle çatışmasını “gölgesine hükmedememek” üzerinden anlatır. Sevilen kişinin pembe gömleğinin “diğer bütün renklere düşman olması”, yas sürecindeki birinin dünyaya bakışındaki daralmayı simgeler.

Kitap dilsel açıdan yalınlık, içtenlik ve görsellik üzerine kuruludur. Şair, karmaşık söz sanatlarından ziyade kelimelerin çağrışım gücüne ve günlük dilin ritmine odaklanır. Halkın günlük yaşamda kullandığı somut sözcükleri (ev, anne, toprak, rüzgar) yeğler. Sözcükler, “ev” örneğinde olduğu gibi birer “bellek mekanı” olarak yeni anlamlar kazanır. “Bakın”, “bilin”, “yani” gibi ifadelerle metne samimi bir anlatıcı sesi kazandırır ve okuyucuyu metne davet eder. Manisa-Kula ve Anadolu kültürüyle olan bağları “avlu”, “tokmak”, “zeytin ağacı” gibi sözcüklerle duyumsanır. Halk ozanlarına ve türkülere yapılan göndermeler dilin köklerini sağlamlaştırır. Tümce yapıları kısa ve devriktir. Bu yapısal seçim, dilin akışkanlığını sağlar. “Kendi sesinden bile korkan acemi nehir” gibi ifadeler, kişileştirme sanatının estetik kullanımına örnektir.

Dilin genel tonu melankoliktir ancak umutsuz değildir. Şair, dili bir teselli aracı olarak kullanarak “yaraları sarmayı” hedefler. Halit Özboyacı, Aslında Biz Çocukken Büyüdük ile okuru sadece bir şairin iç dünyasına değil, aynı zamanda kolektif hafızamızın duraklarına davet ediyor. Gelenekselin güven veren köklerinden modernin sorgulayıcı rüzgarlarına uzanan bu eser, yaşamın trajedilerini estetik bir dille ehlileştiriyor. Şair; depremden aşka, çocukluk özleminden varoluş sancısına kadar geniş bir yelpazede, hayatın “çıplak” hakikatini incelikli bir duyarlılıkla işliyor. Acıyı bir son değil, olgunlaşma sürecinin zorunlu bir parçası olarak konumlandırıyor. Onun şiiri; hüzne boyun eğmeyen, tam aksine o hüznün içinden yeni bir umut ve derinlik devşiren bir direniş alanıdır. Aslında Biz Çocukken Büyüdük, hem bireysel bir döküm hem de toplumsal bir ayna niteliği taşıyarak, Türk şiirinde sadelik ile derinliğin buluştuğu kalıcı bir iz bırakıyor. Şairin de dizelerinde hissettirdiği gibi; yolu görmeden yürümek cesaret ister ve Özboyacı, okuruna bu yolculukta en samimi rehberliği sunuyor.

*Halit Özboyacı, Aslında Biz Çocukken Büyüdük, Kharon Yayınları, İstanbul, Nisan 2026.

39. sayıdan